Nie każde dziecko zaczyna mówić w identycznym tempie. ASHA używa określenia late language emergence dla opóźnionego pojawienia się języka u małych dzieci bez rozpoznanych innych opóźnień rozwojowych. Część dzieci stopniowo nadrabia różnice, jednak u części trudności mogą utrzymywać się i wiązać z późniejszymi problemami językowymi lub w nauce czytania.
Nauczyciel przedszkola ma wyjątkową możliwość obserwacji komunikacji w naturalnej grupie. Warto notować nie tylko liczbę słów, ale też rozumienie prostych poleceń, używanie gestów, próby komentowania, proszenia, inicjowania kontaktu i łączenia słów. Znaczenie ma również zabawa symboliczna oraz reakcja na rozmowę z dorosłym i rówieśnikami.
CDC publikuje kamienie milowe rozwoju, które mogą być pomocnym punktem orientacyjnym, ale nie służą do samodzielnego diagnozowania. Jeśli nauczyciel widzi wyraźną różnicę, najlepiej przekazać rodzicowi konkretne przykłady: „w ciągu ostatnich tygodni najczęściej wskazuje i używa pojedynczych słów”, zamiast mówić ogólnie „ma opóźnioną mowę”.
Szczególnie ważne jest reagowanie, gdy trudności dotyczą również rozumienia lub gdy dziecko traci wcześniej nabyte umiejętności. ASHA zaleca ocenę i okresowe monitorowanie rozwoju językowego przy późnym pojawieniu się mowy. Wspólna obserwacja rodziny, nauczyciela i logopedy pozwala lepiej ocenić, jakiego wsparcia dziecko potrzebuje.
Materiał ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje indywidualnej diagnozy, konsultacji medycznej, psychologicznej ani logopedycznej.