Świadomość fonologiczna to zdolność zwracania uwagi na strukturę dźwiękową języka: rymy, sylaby, pierwsze i ostatnie głoski oraz możliwość dzielenia słów na mniejsze elementy. Nie jest tym samym co poprawna artykulacja, choć oba obszary mogą się ze sobą łączyć. ASHA wskazuje, że dzieci z zaburzeniami dźwięków mowy mogą być bardziej narażone na trudności dotyczące świadomości fonologicznej, pisowni oraz innych aspektów czytania i pisania.
Ćwiczenia nie muszą od razu opierać się na literach. Można zacząć od zabawy w rymy, klaskania sylab, wybierania słowa, które zaczyna się inaczej niż pozostałe, albo wyszukiwania przedmiotów rozpoczynających się od określonego dźwięku. Dopiero później warto łączyć dźwięk z jego zapisem graficznym.
Ważne jest stopniowanie trudności. Rozpoznanie rymu jest zwykle łatwiejsze niż samodzielne usunięcie pierwszej głoski ze słowa. Zadanie powinno więc pozwalać dziecku odnieść sukces, ale jednocześnie wymagać świadomej pracy na dźwiękach.
Jeżeli uczeń ma jednocześnie utrwalone błędy wymowy, trudności z zapamiętywaniem sekwencji dźwięków, czytaniem i pisownią, warto zadbać o współpracę nauczyciela i logopedy. Zintegrowanie pracy nad mową oraz umiejętnościami językowymi i pisemnymi może lepiej odpowiadać rzeczywistym potrzebom ucznia niż traktowanie tych obszarów jako zupełnie niezależnych.
Materiał ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje indywidualnej diagnozy, konsultacji medycznej, psychologicznej ani logopedycznej.